Sakarya Üniversitesi (SAU) öncülüğünde yürütülecek TÜBİTAK destekli bir çalışma ile il genelindeki obezite ve metabolik sendromun mekânsal dağılımı haritalandırılacak. Projeye SAU Tıp Fakültesi Dekan Yardımcısı Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Raşit Aydın yürütücü olarak liderlik ediyor.

TÜBİTAK 3005 Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenen “Sakarya İlinde Obezite ve Metabolik Sendromun Yaygınlığı ve Belirleyicilerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Mekânsal Analizi” başlıklı çalışma, sağlık verilerini coğrafi bilgi sistemleriyle birleştirerek değerlendirecek.

Projede Sakarya’nın 16 ilçesinden 15–69 yaş arasındaki 3 bin 841 bireyin verilerinin analiz edilmesi planlanıyor. Çalışmanın veri toplama sürecinin il genelindeki yaklaşık 104 aile sağlığı merkezi bünyesindeki 162 aile hekimliği birimi üzerinden yürütülmesi öngörülüyor.

Araştırmada sadece obezite ve metabolik sendromun ne kadar yaygın olduğu değil, bu sağlık sorunlarının hangi ilçe ve bölgelerde kümelendiği, hangi yaş gruplarını daha çok etkilediği ve çevresel koşullarla ilişkisi de incelenecek. Elde edilecek veriler iki, dört ve altı yıllık dönemlerde izlenebilecek şekilde altyapı oluşturmayı amaçlıyor.

Yürütücü Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Raşit Aydın, çalışmayı Sakarya’ya özgü yaygınlık verilerinin eksikliğinden dolayı geliştirdiklerini, il genelindeki dağılımı belirleyip verileri haritalandırarak yerel sağlık politikalarına bilimsel katkı sunmayı hedeflediklerini söyledi. Aydın, araştırma modelinin ileride Türkiye geneline yaygınlaştırılmasının hedeflendiğini de ekledi.

Proje kapsamında yaklaşık altı ay sürmesi planlanan saha çalışmasında katılımcıların boy, kilo, bel ve kalça çevresi ile kan basınçları ölçülecek; bazı biyokimyasal parametreler değerlendirilecek. Aydın, katılımcıların beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyleri, kronik hastalıkları ve aile yapılarıyla ilgili bilgiler de toplanacağını belirtti.

Araştırmada çevresel etkenler de önemli bir değişken olarak ele alınacak. Aydın, obezitenin yalnızca bireysel beslenme tercihleriyle açıklanamayacağını vurgulayarak sosyoekonomik düzey, fiziksel aktivite ve beslenme alışkanlıklarının yanı sıra parklar, yürüyüş alanları, bisiklet yolları ve sosyal yaşam alanlarının sağlık göstergeleriyle ilişkisinin inceleneceğini söyledi.

SAU Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Elif Köse, çalışmanın Sakarya geneli için temsil edilebilir bir örneklem yapısına sahip olduğunu belirtti. Köse, aile hekimliği birimlerinin toplumun farklı kesimlerine ulaşma imkânı sunduğunu ve örneklemin ilçelerin nüfus büyüklükleri ile cinsiyet dağılımları dikkate alınarak tabakalandığını söyledi.

Köse, bu örneklem modelinin farklı illerde de uygulanabileceğini ve benzer yaklaşımların yalnızca obezite değil, çeşitli kronik hastalıkların incelenmesinde de model oluşturabileceğini ifade etti.

SAU Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Abdullah Uçar, Türkiye genelinde obezite ve beslenmeyle ilişkili risk faktörlerine dair çalışmalar bulunduğunu, ancak yerel farklılıkların ayrıntılı incelenmesi gerektiğini belirtti. Uçar, çalışmanın obezite oranını tespit etmenin ötesinde, bu sorunun hangi bölgelerde ve hangi koşullarda yoğunlaştığının tespit edilmesinin önemine işaret etti.

Uçar, bir mahallede obeziteye yol açan temel etkenin beslenme ve sosyoekonomik koşullar olabileceğini, başka bir bölgede ise fiziksel hareketsizliğin veya yürüyüş ve park alanlarının yetersizliğinin ön plana çıkabileceğini anlattı. Ayrıca obezitenin diyabet, kalp-damar hastalıkları ve bazı kanser türleri için önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çekti.

SAU İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Fatih Döker, coğrafi bilgi sistemlerinin sağlık verilerini mekânsal verilerle bir araya getirerek obezite ve metabolik sendromun bölgesel dağılımını, mekânsal kümelenmelerini ve çevresel etkenlerle olası ilişkilerini ortaya koyacağını söyledi.

Döker, araştırmadan elde edilecek mekânsal analizlerin koruyucu sağlık hizmetlerinin planlanmasında kullanılabileceğini belirtti. Çalışmanın temel yaklaşımını aktardığı bölümde ise kaynak metinde yer alan söz kesintili olarak şöyle verildi: "Amacımız mekânsal

Editör: Ebubekir ÇELİK / Sakarya Haberleri